W polskiej placówce prowadzącej pracownię USG krótsze badanie może wyglądać jak dowód, że sztuczna inteligencja odciążyła personel. O rozszerzeniu pilotażu nie powinna jednak decydować sama szybkość: potrzebna jest równoczesna poprawa obciążenia pracy i utrzymanie jakości badania. Ten artykuł pokazuje, co zmierzyć przed zmianą, co porównać po dwóch–czterech tygodniach i kiedy zatrzymać nowy sposób pracy.
USG (ultrasonografia — badanie obrazowe wykonywane sondą przy aparacie) angażuje jednocześnie rękę prowadzącą sondę, wzrok oraz dłoń obsługującą konsolę. Funkcja AI może automatycznie rozpoznawać ujęcie, wykonywać część pomiarów lub ograniczać liczbę naciśnięć klawiszy. Operator nadal ustawia sondę, ocenia obraz i zatwierdza albo poprawia wynik. Automatyzacja zmienia więc rozkład pracy, a nie usuwa człowieka z badania.
Dla managera polskiej placówki ważne są trzy perspektywy: odczucia i pozycja personelu, obserwowalne czynności przy aparacie oraz jakość wyniku. Jeśli jedna z nich znika z pilotażu, łatwo pomylić sprawniejsze oprogramowanie z bezpieczniejszym stanowiskiem pracy.
Co badanie z dwoma operatorami USG naprawdę pokazało?
Wstępna publikacja naukowa (preprint) udostępniona 19 sierpnia 2026 roku opisała badanie porównawcze, w którym te same osoby badano w dwóch warunkach, a kolejność losowano. 32 zdrowe osoby przeszły skrócone badania górnej części jamy brzusznej wykonywane ręcznie i z funkcją AI zintegrowaną z aparatem. Pracowało dwóch doświadczonych operatorów USG. Badacze mierzyli czas skanowania, naciśnięcia klawiszy, drogę dłoni przy konsoli, płynność ruchu, zmiany wyników AI oraz obciążenie w kwestionariuszu NASA‑TLX (narzędziu oceny odczuwanego wysiłku i trudności zadania).
W warunku z AI czas był krótszy średnio o 52,4 sekundy, czyli około 9%. Liczba naciśnięć klawiszy spadła o 55, około 28%, a droga dłoni o 4,57 metra, około 39%. Te wyniki pokazują, że funkcja może ograniczyć część pracy przy konsoli. Nie pokazują jednak, że każda polska pracownia osiągnie taki sam efekt.
Najważniejsze ograniczenie jest bardzo praktyczne: oszczędność czasu skupiła się u jednego z dwóch operatorów. Ogólny wynik NASA‑TLX nie różnił się istotnie między warunkami, choć spadły dwie składowe — wysiłek i obciążenie umysłowe. Do tego operatorzy zmienili 48 ze 184 wartości wygenerowanych przez AI. Funkcja przyspieszała część czynności, ale wynik nadal wymagał kontroli.
Krótsza droga dłoni nie jest jeszcze dowodem mniejszego ryzyka urazu
Mniejsza liczba ruchów przy konsoli jest wskaźnikiem procesu, a nie rozpoznaniem zdrowotnym ani dowodem, że spadnie liczba urazów. Badanie trwało krótko, obejmowało zdrowych ochotników i dwóch operatorów. Nie obserwowało absencji, bólu przez wiele miesięcy ani rozwoju dolegliwości mięśniowo‑szkieletowych.
Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy przypomina, że ocena obciążenia musi dotyczyć konkretnego stanowiska i nie może być zastąpiona ogólną poradą. Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy (EU‑OSHA) wskazuje z kolei, że na dolegliwości wpływają łącznie powtarzalne ruchy, wymuszona lub statyczna pozycja, tempo, brak przerw i organizacja pracy. Sama funkcja w aparacie nie poprawi ustawienia leżanki, dostępu do pacjenta, długości serii badań ani swobody zmiany pozycji.
Dlatego placówka nie powinna ogłaszać po tygodniu, że AI „zapobiega urazom”. Może uczciwie stwierdzić coś węższego: w określonym procesie zmniejszyła się praca przy konsoli, a personel nie zgłosił pogorszenia innych elementów obciążenia. Trwalszy wniosek wymaga oceny ryzyka zawodowego i dłuższej obserwacji, nie tylko danych z aparatu.
Pracownia mierzy obciążenie i jakość w tym samym pilotażu
Przed włączeniem funkcji wybierzcie kilka porównywalnych rodzajów badań i zapiszcie punkt odniesienia. Tabelę czytajcie poziomo: żaden wiersz nie daje samodzielnie decyzji o rozszerzeniu. Wynik po dwóch–czterech tygodniach omawiajcie razem z osobą odpowiedzialną za bezpieczeństwo i higienę pracy (BHP), kierownikiem pracowni i personelem wykonującym badania.
| Obszar | Co zapisać przed pilotażem | Co porównać po 2–4 tygodniach | Czego wynik nie dowodzi |
|---|---|---|---|
| Pozycja i sięganie | Czas w uniesieniu ramienia, skręcie tułowia lub długim sięganiu do konsoli; ustawienie aparatu i leżanki | Czy operator rzadziej opuszcza sondę albo sięga do panelu i czy może częściej wrócić do neutralnej pozycji | Mniej sięgania nie oznacza automatycznie mniejszego ryzyka urazu |
| Obsługa konsoli | Liczbę naciśnięć, powtórzeń pomiaru i przejść między sondą a panelem dla porównywalnych badań | Zmianę liczby czynności oraz miejsca, w których AI tworzy dodatkową pracę | Mniej klawiszy nie oznacza lepszego badania |
| Czas i przerwy | Czas badania, przerwy i liczbę badań bez możliwości zmiany pozycji | Czy odzyskany czas staje się przerwą albo spokojniejszą kontrolą wyniku, czy tylko kolejnym badaniem | Krótszy czas nie dowodzi mniejszego zmęczenia |
| Odczucia personelu | Dobrowolne, anonimowe zgłoszenie bólu, napięcia i odczuwanego wysiłku w stałej skali | Zmianę wyniku zbiorczego oraz komentarze o nowych obciążeniach | Ankieta nie zastępuje medycyny pracy ani oceny konkretnej dolegliwości |
| Jakość | Liczbę powtórzonych ujęć, poprawek pomiaru i przypadków przekazanych do ponownej oceny | Czy mniej czynności nie zwiększa poprawek, braków lub różnic w wyniku | Szybkość nie potwierdza jakości klinicznej |
Takie zestawienie chroni przed wygodnym skrótem „więcej badań równa się lepsza ergonomia”. Jeżeli odzyskane minuty natychmiast wypełnia dodatkowa kolejka, czas w wymuszonej pozycji może nie spaść. W pomiarze jednego zadania warto stosować tę samą zasadę co przy wyborze zadań personelu do wsparcia AI: czas licz razem z poprawkami i pracą, która pojawia się po wyniku modelu.
Dwie osoby mogą inaczej skorzystać z tej samej funkcji AI
Wyobraźmy sobie dwóch operatorów pracujących na tym samym aparacie. Pierwszy wcześniej często odrywał dłoń od sondy, aby wykonywać serię pomiarów na konsoli. Po włączeniu AI ma mniej takich przejść i więcej czasu na sprawdzenie obrazu. Drugi już wcześniej używał skrótów, ustawiał panel bliżej i płynnie łączył czynności. Automatyzacja niewiele skraca jego badanie, za to częściej wymaga poprawienia wartości. Ta sama funkcja nie daje im tego samego bilansu.
To nie jest powód do wskazania „lepszego” pracownika. Jest to sygnał, że ustawienie stanowiska, nawyki, rodzaj badania i sposób korzystania z funkcji trzeba omawiać osobno. Kierownik pracowni, powinien omówić wynik osobno z każdym operatorem. Dopiero później zespół może poszukać wspólnych zmian w ustawieniu sprzętu, organizacji grafiku lub instrukcji zatwierdzania pomiarów.
Nie pokazujcie tabeli z nazwiskami i liczbą badań. Zespół moze dzięki temu omówić zmianę bez wskazywania lepszej i gorszej osoby. Do wspólnego podsumowania wystarczą wyniki procesu w małej liczbie porównywalnych grup, a indywidualne zgłoszenie bólu lub trudności powinno mieć bezpieczny kanał do przełożonego, BHP albo medycyny pracy.
Badanie porównawcze dobrze ilustruje ten mechanizm: korzyść czasowa nie rozłożyła się równo między dwóch operatorów, a część wyników AI wymagała zmiany. Różnica między osobami nie jest usterką danych do ukrycia. To informacja, że przed zakupem lub rozszerzeniem licencji trzeba sprawdzić dopasowanie do rzeczywistego sposobu pracy.
Manager rozszerza, zmienia albo zatrzymuje sposób pracy
Warto rozszerzyć pilotaż, gdy kilka sygnałów idzie w tym samym kierunku: spada praca przy konsoli lub czas w wymuszonej pozycji, personel nie zgłasza nowego obciążenia, a liczba poprawek i jakość pozostają na zaakceptowanym poziomie. Wtedy kolejny etap może objąć inne porównywalne badania, nadal z zatwierdzaniem wyniku przez operatora.
Zmiana jest lepsza niż pochopne odrzucenie, gdy korzyść pojawia się tylko u części osób albo tylko w jednym typie badania. Placówka może poprawić ustawienie sprzętu, zmienić zakres funkcji, dodać szkolenie na konkretnym przypadku lub przeorganizować przerwy. Następnie powtarza ten sam pomiar, zamiast zmieniać kryteria po zobaczeniu wyniku.
Zatrzymaj pilotaż, gdy AI zwiększa poprawki, rozprasza operatora, utrudnia zatwierdzenie pomiaru albo skrócony czas służy wyłącznie do zagęszczenia grafiku. Zatrzymaj go również, gdy zespół obawia się, że dane posłużą do oceny osoby. Bez zaufania zgłoszenia o bólu i wysiłku przestaną być wiarygodne, a raport zostanie estetyczny, lecz bezużyteczny.
Pierwszy krok: zapisz punkt odniesienia przed włączeniem AI
Na pierwszym spotkaniu wybierzcie jeden powtarzalny rodzaj badania, dwóch lub więcej chętnych operatorów oraz stały sposób notowania pracy przy konsoli, czasu, poprawek i anonimowego odczucia obciążenia. Ustalcie z personelem, że wynik służy zmianie stanowiska i procesu, nie porównaniu produktywności osób.
Następnie uzgodnijcie z dostawcą, które czynności funkcja wykonuje automatycznie, gdzie operator zatwierdza wynik i jak zapisać korektę. Jeżeli system nie pozwala odróżnić wyniku zaakceptowanego od poprawionego, manager nie ma jeszcze podstawowego miernika jakości pilotażu.
Po dwóch–czterech tygodniach wróćcie do tych samych wskaźników. Decyzja ma brzmieć: rozszerzamy, zmieniamy albo zatrzymujemy konkretny sposób pracy. Nie: kupujemy więcej AI, bo średni czas spadł.
Źródła
- Hsiao i wsp. — Quantifying Human–AI Workflow in Abdominal Ultrasound — wstępna publikacja naukowa z 19 sierpnia 2026 roku; badanie porównawcze 32 zdrowych osób i dwóch operatorów dostarcza danych o czasie, klawiszach, drodze dłoni, NASA‑TLX i 48 korektach spośród 184 wartości. Ograniczenie: kontrolowany, skrócony protokół nie dowodzi redukcji urazów w praktyce. Sprawdzono: 2026-09-26.
- Akomah, Piersson i Tizumah — Ergonomic Interventions and Technology in Preventing Musculoskeletal Disorders Among Sonographers — wstępna publikacja naukowa z 16 września 2026 roku porządkuje 93 wcześniejsze publikacje i wskazuje, że edukacja posturalna bez zmiany środowiska i organizacji pracy może być niewystarczająca. To mapa literatury, nie dowód skuteczności konkretnej funkcji AI. Sprawdzono: 2026-09-26.
- CIOP‑PIB — Obciążenie mięśniowo‑szkieletowe — polskie źródło publiczne opisujące zagrożenia, ocenę i ograniczanie obciążenia oraz potrzebę specjalistycznej oceny konkretnego stanowiska pracy; aktualizacja 23 listopada 2022 roku. Sprawdzono: 2026-09-26.
- EU‑OSHA — Musculoskeletal disorders — źródło Agencji Unii Europejskiej łączy ryzyko z powtarzalnymi ruchami, statyczną pozycją, tempem, przerwami i organizacją pracy oraz zaleca udział pracowników w ocenie zmian. Sprawdzono: 2026-09-26.
- MedCity News — 6 Ways UnityPoint Health Is Trying to Make Clinicians’ Jobs Easier — materiał Katie Adams z 5 sierpnia 2026 roku pokazuje ergonomię operatorów USG jako realny problem organizacyjny, ale nie podaje wyniku wdrożenia ani dowodu skuteczności AI. Sprawdzono: 2026-09-26.
- Okładka: MART PRODUCTION na Pexels
